Z dziejów świątyni i parafii

Nasz kościół stoi w sercu Środy, przy ulicy 17 Września, od ponad 130 lat, a historia modlitwy w tym miejscu sięga średniowiecza. Zapraszamy w krótką podróż przez dzieje świątyni i wspólnoty, którą dziś tworzymy razem.

Kościół Świętego Krzyża i dominikanie

Najstarszym wezwaniem naszej świątyni, istniejącej w Środzie najprawdopodobniej już przed XIII wiekiem, był tytuł Świętego Krzyża. Gdy w XIII wieku miasto lokowano na prawie magdeburskim, kościół znalazł się poza pierścieniem nowych murów, na przedmieściu. Na początku XV wieku biskup chełmski Andrzej z Opalowca, za zgodą króla Władysława Jagiełły, ufundował przy nim klasztor dominikanów.

Pierwotna, prawdopodobnie drewniana świątynia z czasem została przebudowana na murowaną, barokową. Pod koniec XVIII wieku zaczęła chylić się ku upadkowi. Klasztor przetrwał do kasaty przez zaborcze władze pruskie w XIX wieku, a w pierwszej połowie tego stulecia kościół rozebrano.

Nowa świątynia (1881–1888)

W latach 1881–1888 gmina ewangelicko-unijna wzniosła nowy, ceglany kościół w stylu neoromańskim – dla napływającej do Środy ludności niemieckiej, przeważnie wyznania protestanckiego. To właśnie w tej świątyni modlimy się dziś. Od 1996 roku kościół jest wpisany do rejestru zabytków.

Kościół szkolny (1945–1967)

W 1945 roku kościół przejęła katolicka parafia kolegiacka w Środzie jako kościół pomocniczy, gimnazjalny. Z biegiem lat odprawiano tu coraz więcej nabożeństw dla dzieci i młodzieży, dlatego mówiono o nim po prostu „kościół szkolny”. W niektórych dokumentach nazywano go też kościołem Chrystusa Króla. W tym czasie posługiwał tu ks. prałat Jan Krajewski, prepozyt Kolegiaty Średzkiej.

Narodziny parafii

15 marca 1967 roku arcybiskup Antoni Baraniak zatwierdził nowe wezwanie – Najświętszego Serca Jezusa – i utworzył przy kościele ośrodek duszpasterski. 1 stycznia 1972 roku ten sam arcypasterz erygował parafię pod tym wezwaniem, obejmującą teren dotychczasowego ośrodka. Od tego dnia jesteśmy samodzielną wspólnotą parafialną w dekanacie średzkim Archidiecezji Poznańskiej.

Krzyż i Serce

W 1964 roku zakrystia otrzymała nowe wyposażenie, zaprojektowane przez architekta Edmunda Węcławskiego i wykonane przez mistrza stolarskiego Romana Dzikowskiego. W 1967 roku wnętrze kościoła dostosowano do liturgii posoborowej. Sercem wystroju stał się ołtarz z dużym, nowoczesnym, asymetrycznym krzyżem z metaloplastyki i kolorowego szkła.

Szczególnie cenna jest figura Ukrzyżowanego z jaśniejącym złotym sercem. Łączy ona dawne wezwanie Świętego Krzyża z obecnym tytułem Najświętszego Serca Jezusa – i dobrze pokazuje, że historia tego miejsca to jedna, ciągła opowieść. Podczas tej modernizacji rozszerzono też chór organowy, dobudowano boczne wyjście, wyłożono posadzkę marmurem i powiększono obejście na dziedzińcu przykościelnym.

Organy naszego kościoła

Troska o świątynię

• 1981 – wymiana nagłośnienia i częściowy remont organów
• 1983 – naprawa organów i dachu, pokrycie wieży blachą miedzianą
• 2004–2005 – rozbudowa zakrystii
• 2006 – przebudowa prezbiterium
• 2007 – nowy wystrój prezbiterium
• 24 marca 2007 – konsekracja kościoła przez abp. Stanisława Gądeckiego
• 2015–2016 – kapitalny remont kościoła
• 2021–2022 – budowa nowego budynku parafialnego z pomieszczeniami dla Caritas i salkami parafialnymi
• 2024 – remont i renowacja organów

Dziś dbamy o nasz kościół razem. Każda ofiara na utrzymanie parafii pomaga zachować go dla kolejnych pokoleń.

Ksiądz Wojciech Raczkowski

Szczególne miejsce w historii parafii ma ks. kanonik Wojciech Raczkowski, proboszcz w latach 1980–2002. W 2001 roku otrzymał tytuł Średzianina Roku. Zmarł w 2013 roku. 22 kwietnia 2018 roku przed naszym kościołem odsłonięto jego pomnik-ławeczkę z brązu, dłuta Adama Wójkiewicza. Gdy będziesz w pobliżu – przysiądź na chwilę obok niego.

Wizytacje i misje

Wizytacje kanoniczne: 1972 (bp Tadeusz Etter), 1983 (bp Stanisław Napierała), 1989 i 1997 (bp Zdzisław Fortuniak), 2004 i 2009 (bp Marek Jędraszewski), 2014 (bp Damian Bryl – w latach 1994–1996 wikariusz naszej parafii), 2020 (abp Stanisław Gądecki), 2025 (bp Grzegorz Balcerek).

Misje parafialne: 1969, 1977, 1987, 1991, 1996, 1999, 2008, 2019. Rekolekcje parafialne odbywają się co roku w okresie Bożego Ciała.

Wirtualny spacer po kościele

Zajrzyj do naszego kościoła bez wychodzenia z domu – od kruchty, przez nawę i prezbiterium, aż po chór. Wirtualny spacer przygotowali w 2024 roku uczniowie Liceum Ogólnokształcącego działającego na terenie naszej parafii, w ramach innowacji pedagogicznej z informatyki i religii prowadzonej przez p. Beatę Senftleben i ks. Tomasza Staśkiewicza.

Otwórz wirtualny spacer po kościele

Na telefonie wygodniej: otwórz spacer na pełnym ekranie.

Historia naszej parafii wciąż się pisze – a jej częścią jesteś także Ty. Pełną listę duszpasterzy znajdziesz na stronie Duszpasterze.